Wpływ leków i rytmu dobowego na wyniki badań diagnostycznych

Badania laboratoryjne sÄ… niezwykle pomocnym narzÄ™dziem diagnostycznym, jednak ich wyniki nie zawsze ukazujÄ… rzeczywistÄ… kondycjÄ™ organizmu. Wiele czynników, w tym niektóre leki, zioÅ‚a, nastawienie psychiczne, a nawet pora dnia mogÄ… wpÅ‚ynąć na wiarygodność wyników badaÅ„ diagnostycznych.
   
WÅ‚aÅ›ciwe rozpoznanie jest pierwszym, a zarazem podstawowym etapem procesu terapeutycznego. Od prawidÅ‚owo postawionej diagnozy zależy kierunek dalszego postÄ™powania leczniczego. Jednym z narzÄ™dzi pozwalajÄ…cych lekarzowi zorientować siÄ™ w kondycji zdrowotnej organizmu pacjenta sÄ… badania diagnostyczne. Oznaczenie parametrów poszczególnych substancji we krwi i moczu pozwala na dość precyzyjne rozpoznanie wielu jednostek chorobowych. Niejednokrotnie to wÅ‚aÅ›nie ogólna analiza pÅ‚ynów ustrojowych sygnalizuje stan patologiczny, nawet gdy pacjent nie odczuwa jeszcze wyraźnych dolegliwoÅ›ci. Dobór wÅ‚aÅ›ciwych badaÅ„ i wykonanie ich we wÅ‚aÅ›ciwym momencie jest wiÄ™c jednym z najważniejszych dziaÅ‚aÅ„ diagnostycznych, warto jednak nadmienić, że wyniki poszczególnych oznaczeÅ„ mogÄ… w pewnych okolicznoÅ›ciach odbiegać od stanu rzeczywistego.


Leki, a badania laboratoryjne

Jednym z czynników, który może w znacznym stopniu zmieniać wartoÅ›ci oznaczeÅ„ poszczególnych substancji jest stosowanie leków w okresie poprzedzajÄ…cym badanie. WiÄ™kszość medykamentów wykazuje caÅ‚y szereg dziaÅ‚aÅ„, ujawniajÄ…cych siÄ™ w różnych procesach zachodzÄ…cych w organizmie. Oprócz dziaÅ‚aÅ„ swoistych, zamierzonych mogÄ… wywoÅ‚ywać reakcje nieoczekiwane dotyczÄ…ce np. aktywnoÅ›ci enzymatycznej, gospodarki hormonalnej, stężenia jonów w pÅ‚ynach ustrojowych itp.  Zjawisko to powoduje również ryzyko zafaÅ‚szowania rzeczywistych wyników oznaczeÅ„ laboratoryjnych. Sytuacja ta dotyczy gÅ‚ównie parametrów zwiÄ…zanych z funkcjonowaniem nerek i wÄ…troby jako narzÄ…dów zwiÄ…zanych z metabolizmem i eliminacjÄ… leków, a manifestuje siÄ™ różnicÄ… stężenia lub iloÅ›ci podstawowych oznaczanych substancji.

 

PrzykÅ‚ady wpÅ‚ywu leków na wyniki badaÅ„ laboratoryjnych


ALAT, ASPAT (aminotransfrazy) - zwiÄ™kszenie ich aktywnoÅ›ci może sugerować uszkodzenia, lub zaburzenia pracy wÄ…troby, ale również nastÄ™puje w zwiÄ…zku z przyjmowaniem popularnych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych: salicylany - Aspirin, Polopirin, Upsarin, fenylbutazon - Butapirazol, Opokan,Paracetamol, sulfonamidów, doustnych leków antykoncepcyjnych, antybiotyków, sterydów anabolicznych,statyn a także na skutek zażywania dużych dawek kwasu askorbinowego czyli witaminy C.

GGTP - Fenytoina wskutek indukcji enzymu powoduje wzrost GGTP,alkohol

Bilirubina – zwiÄ™kszenie iloÅ›ci tego żóÅ‚tego barwnika może wystÄ…pić na skutek spożycia alkoholu, barbituranów,leków przeciwbólowych  a także dużych dawek witaminy C. Propranolol interferuje w metodach oznaczania.

INR – może być zmodyfikowany na skutek przyjmowania salicylanów,leków przeciwbólowych i antybiotyków.NiezwykÅ‚y wpÅ‚yw na uzyskany wynik ma dieta, np.regularnie zażywany czosnek i wiele flawonoidów powodujÄ… jego znaczne zmniejszenie, pomimo zwiÄ™kszania dawek Acenokumarolu..

Glukoza – oznaczenia tego cukru, szczególnie ważne dla cukrzyków mogÄ… ulec zafaÅ‚szowaniu na skutek przyjmowania: dużych dawek witaminy C, alkoholu, salicylanów, sterydów anabolicznych, kofeiny, pochodnych kwasu nikotynowego, a także niektórych leków moczopÄ™dnych i psychotropowych.

Jod – badania zawartoÅ›ci jodu mogÄ… dać nieprawidÅ‚owe wyniki na skutek stosowania doustnych Å›rodków antykoncepcyjnych, hormonów tyreotropowych, kwasu acetylosalicylowego, fenylbutazonu, testosteronu i preparatów zwiÄ™kszajÄ…ce jego wydzielanie.

Kwas moczowy – jego stężenie mogÄ… zaburzać: alkohol, pochodne kwasu nikotynowego, niektóre leki moczopÄ™dnenp.Allopurinol, salicylany.

Kreatynina - wpÅ‚yw niektórych leków przeciwbólowych np.Opokan,antybiotyków np.Cefalotyna

Mocznik - niektóre leki na nadciÅ›nienie,leki przeciwbólowe

CK - statyny powodujÄ… istotny wzrost

Lipidy i cholesterol – wyniki oznaczeÅ„ tych zwiÄ…zków może zaburzać stosowanie pochodnych kwasu nikotynowego, antybiotyków, leków przeciwcukrzycowych.

Magnez – na wartoÅ›ci jego stężenia wpÅ‚ywa przyjmowanie alkoholu, doustnych leków antykoncepcyjnych, preparatów wapniowych, glukozy, witaminy D3.

Å»elazo, miedż, kortyzol, tyroksyna - doustne Å›rodki antykoncepcyjne powodujÄ… wzrost stężenia biaÅ‚ek wiążących różne substabcje np.ceruloplazminÄ™,transferynÄ™,transkortynÄ™,globulinÄ™ wiążącÄ… tyroksynÄ™ powodujÄ…c tym samym wzrost stężenia zwiÄ…zanych z nimi analitów.

Potas – wyniki pomiaru stężenia potasu mogÄ… ulec zaburzeniu w trakcie przyjmowania moczopÄ™dnych leków oszczÄ™dzajÄ…cych potas np. spironolaktonu, a także znacznych iloÅ›ci glukozy, salicylanów oraz insuliny.

Prolaktyna – oznaczajÄ…c parametry tego hormonu należy wykluczyć stosowanie przez pacjenta doustnych Å›rodków antykoncepcyjnych i alkoholu.

TSH - wykazano wpÅ‚yw na wynik leków takich,jak: glikokortykosteroidy,dopamina, agoniÅ›ci dopaminy, amiodaron, fenytoina, opiaty, przyjmowanie preparatów żelaza, glinu, fibratów, sukralfatu równolegle z L-tyroksynÄ… powoduje zaburzenie jej wchÅ‚aniania i wzrost TSH.
Na  stężenie hormonów twrczycy majÄ… wpÅ‚yw preparaty zawierajÄ…ce jod, leki zmniejszajÄ…ce krzepliwość krwi z grupy dikumaryn a także popularna Aspiryna, czy Polopiryna

HBA1C - salicylany wywołują wzrost stężenia

Badania moczu


Glukoza – oznaczenie glukozy w moczu może ulec zafaÅ‚szowaniu na skutek terapii pochodnymi kwasu nikotynowego, lekami estrogenowymi, niektórymi antybiotykami, morfinÄ…, salicylanami, preparatami zawierajÄ…cymi jod.

BiaÅ‚ko – biaÅ‚komocz może być wywoÅ‚any przez niektóre antybiotyki oraz znaczne dawki salicylanów.

Barwa moczu – stanowi ważny element diagnostyczny, jednak barwa moczu może ulec zmianie na skutek przyjmowania alkoholu, niektórych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych (indometacyna), a także fosfolipidów sojowych (Essentiale F., Esseliv).

Testy ciążowe – ich skuteczność wynosi najczęściej powyżej 90%, jedna przyjmowanie doustnych leków antykoncepcyjnych, salicylanów, czy pochodnych fenotiazyny może obniżyć wiarygodność ich wyniku.

Rytmy dobowe, a wyniki badań


CaÅ‚e życie czÅ‚owieka podporzÄ…dkowane jest okreÅ›lonej cyklicznoÅ›ci. PowtarzajÄ…ce siÄ™ etapy odmierzajÄ… swoiste rytmy, które warunkujÄ… funkcjonowanie caÅ‚ego organizmu. Badaniami nad różnorodnymi cyklami i ich wpÅ‚ywem na farmakoterapiÄ™, a również na zmiany biochemiczne zachodzÄ…ce w organizmie zajmuje siÄ™ chronofarmakologia. AnalizujÄ…c wpÅ‚yw rytmów okoÅ‚odobowych na rezultaty badaÅ„ diagnostycznych zaobserwowano, że może on znacznie zmieniać wyniki oznaczeÅ„ podstawowych parametrów biochemicznych. PrzykÅ‚adowo zawartość jonów Na+, K+ i Mg2+ we krwi jest najniższa w nocy, a najwiÄ™ksza w godzinach porannych. Stężenia fosforanów wykazujÄ… maksimum nocÄ…, a rano przyjmujÄ… wartoÅ›ci najniższe. Z kolei wartość procentowa żelaza osiÄ…ga szczyt w godzinach popoÅ‚udniowych, a minimum okoÅ‚o póÅ‚nocy. O ile stężenie kreatyniny zwiÄ™ksza siÄ™ wieczorem, to stężenie glukozy, zwÅ‚aszcza u chorych na cukrzycÄ™ zwiÄ™ksza siÄ™ w nocy i zmniejsza podczas dnia. Zmiany te dotyczÄ… również takich skÅ‚adników krwi jak granulocyty kwasochÅ‚onne i limfocyty, których liczba zmniejsza siÄ™ rano, przy zwiÄ™kszeniu ogólnej liczby krwinek biaÅ‚ych. Z kolei oznaczenie stężenia hemoglobiny przyjmie wyższe wartoÅ›ci w godzinach porannych niż wieczorem.

Przed terminem pobrania materiaÅ‚u do oznaczeÅ„ powinno siÄ™, o ile to możliwe zrezygnować ze stosowania wszelkich leków,suplementów i używek. Jeżeli jakieÅ› leki musimy zażywać bezwzglÄ™dnie to poinformowany o tym fakcie lekarz powinien sprawdzić, czy nie wpÅ‚ywajÄ… one na wyniki zlecanych badaÅ„.

Należy pamiÄ™tać,że szybki postÄ™p technologiczny zarówno w metodyce badaÅ„ laboratoryjnych, jak i farmakologii może sprawić, że podane informacje mogÄ… być nieaktualne.

 Å¼ródÅ‚a:
http://zdrowie.gazeta.pl/Zdrowie/1,105912,8331326,Leki_wplywaja_na_wyniki_badan.html
http://www.ipin.edu.pl/ain/aktualne/2009/1/t22n1_5.pdf
http://www.czytelniamedyczna.pl/

 

2011-02-14

HostGrafia